MAKALELERİMİZ

YEME BOZUKLUKLARI ve TÜRLERİ

Yemek bozukluğunu hastalık kategorisinde değerlendirebiliyor olmamız için öncelikle sağlıklı olan ve bozukluk olmayan beslenmenin ne anlama geldiğine dair bir fikrimizin olması gerekir. Fizyolojinin ayakta kalabilmesi, organizmanın işlevlerini yerine getirebilmesi, yaşamını sağlıklı bir biçimde sürdürerek ruh sağlığına da hizmet verebilmesi adına beslenme hayatımızdaki en önemli şeylerden biridir. Dolayısıyla vücudu ayakta tutan protein, yağ, vitamin gibi başlıca besin öğelerinin vücut için dengeli bir şekilde alınmış olması önemlidir. Bu dengenin bozulduğu yeme durumunun kontrolsüz hale gelmesi, yemek yeme eyleminin organizmaya faydasından çok zararının olduğu durumlarda yeme bozuklukları ortaya çıkar ve temelinde ruhsal bozukluklar aranır.

Yeme bozukluğu kategorisinde yer alan hastalıklar temelde yiyeceklere karşı fazlaca ilgi ve beden algısı bozukluğu fazlaca baş göstermektedir. Neden olarak tam bir açıklama yapmak pek mümkün olmasa da, kişinin kabul görebileceği bir vücut ölçüsüne sahip olmak istemesi, çekici gözükme ihtiyacı, anksiyetesini bastırmak istemesi gibi çeşitli nedenlerin varlığı söz konusudur.

Başlıca yeme bozuklukları:

  • Anoreksiye Nevroza
  • Bulumiya Nevroza
  • Gece Yeme Sendromu
  • Ortoreksiya Nevroza

ANOREKSİYA NEVROZA

Kişi yoğun bir biçimde kilo alma kaygısı içerisindedir hem fiziksel hem de ruhsal bir sorun olarak ele alınır. Kişi zayıflamak isteğiyle bir diyet uygulamaya başlar zayıfladığını gördükçe de devam eder ancak bu zayıflama hali bir süre sonra kontrolün kaybedilip durdurulamamasına sebep olur. Hasta git gide daha çok kilosu, beslenmesi ve bedeni üzerinde kafa yormaya başlar. Sonucunda çarpık bir beden algısı ortaya çıkar, hastanın çevresindeki herkes ne kadar zayıf olduğunu ona anlatmaya çalışsa da, hasta aynaya baktığında kendini hala çok şişman bulacaktır. Erken teşhisi ve tedavisi oldukça önemlidir. Tedaviye geç kalınması yaşam boyu sürecek olan geniş çaplı bir sağlık problemine sebep olabilir.

Anoreksiya tedavi edilmezse kişi ölecek kadar zayıflayabilir, kemik erimesi baş gösterir, böbreklerinde çeşitli hastalıklar ortaya çıkar ve kalp yetmezliği gibi sağlık sorunlarıyla karşı karşıya kalınabilir.

  1. DSM’e göre tanı kriterleri:
    • Vücut ağırlığının normal yaş gelişiminde kalmasını kabul etmeme
    • Zayıflığına karşın kilo almasına karşı aşırı bir korku duyma
    • Kilosunun az olmasına rağmen rakamsal olarak şişman olduğuna inanma
    • Regli gecikmeleri (en az 3 ay), hiç regli olamama
    • Hastalığın kabul edilmemesi sonucu doktoru reddetme

 

BULUMİYA NEVROZA

Kişiler bulimik atak esnasında aşırı bir yeme hali içinde olurlar ve yemek yerken kontrollerini kaybederler. Bu kontrol kaybı sonlarında aşırı yediklerini fark ederek pişmanlık içerisinde çıkarma girişiminde bulunurlar. Genelde yemek yerken yalnız olmayı tercih ederler çünkü eylemlerindeki aşırılığın farkındadırlar. Bulumik bir hasta aşırı yeme sonrası bilinçli bir şekilde kusar, laksatif ya da lavman kullanır ve aşırı egzersiz yapar bu şekilde de fazla yemesini dengelediğine inanır.

  1. DSM’e göre tanı kriterleri:
    • Yinelenen bir yeme epizodu söz konusudur. Normal bir beslenmenin çok üstünde bir yeme eylemi gözlemlenir.
    • Kilo almaktan kaçınmak için kusma, laksatif kullanma, aşırı egzersiz yapma.
    • Tıkanırcasına yemek yemenin ortalama en az3 ay haftada iki kez görülmesi
    • Vücut algısı bozukluğu söz konusudur.
    • Bu durumlar anoreksiya epizotları esnasında ortaya çıkmaktadır.

 

GECE YEME SENDROMU

Gece yeme sendromu uykudan uyanarak ya da akşam yemeğinden sonra aşırı şekilde gelişen bir yeme atağının olmasıdır. Genelde gün içerisinde besin ihtiyacını karşılamamış bireylerde akşam yemeğini yedikten sonra ya da uyku sürecinde orataya çıkmaktadır. Kişiler uyku bozukluğu yaşadıkları için uyanıp yemek yemezler aksine yeme bozuklukları yüzünden uyku düzenleri bozulur.

  1. Belirtileri
    • 1 haftada üç gece ve daha fazla uykudan uyanık yemek yemek
    • Akşam yemek yedikten sonra fazla besin tüketmek
    • Uykuya yemek yemeden dalamamak
    • Güç içinde normal bir beslenme gerçekleştirmemek, az kalori almış olmak
    • Günlük kalori ihtiyacını akşam yemeklerinden sonra karşılamak
    • Uykusuzluk yaşamak ve diğer uyku bozuklukları
    • Sabit bir kiloda olmak
    • Gece yeme epizotlarında ruhsal anlamda kızgın ve öfkeli olmak
    • Duygu durumun gün içerisinden üst seviyeden aşağı doğru düşüş göstermesi

ORTOREKSİYA NEVROZA

Sağlıklı yeme takıntısı söz konusudur. Sağlıklı besinlerle beslenirler ve diğerlerini tüketmekten kaçınırlar. Gıdaların nereden ne koşullarla geldiği, ne kadar tüketmelerine ilişkin sorularla aşırı ilgilenirler. Tüketecekleri besinlerin sağlık kalitesi üzerine düşünmek temel düşünme görevleridir.

Bu durum kişileri kaygılı bir hale getirerek gündelik yaşamlarını olumsuz etkilemektedir. Çevrelerindeki insanlarında sağlıklı beslenmesi için çaba sarf ederler. Günlük hayatları besinlerin niteliklerine dair derin düşüncelerle geçtiği için günlük işlerinden zaman zaman kopabilirler.

BEYZA BÜŞRA EROL