MAKALELERİMİZ

PSİKOLOJİ VE PLESEBO

Plesebo etkisi, kişinin hastalığı için kanıtlanmış bir tedavisi olmamasına rağmen herhangi bir ilaç aldığında o ilacın iyileştirici etkisi olmasına inanması olarak tanımlanabilir. Plesebo, Latince “memnun edeceğim” anlamına gelmektedir. İlaçlar ve tedavi kendi başına plesebo olarak adlandırılır.

Plesebolar hastaların %30u üzerinde etkili olmuştur. Hastaların üzerinde bu kadar etkili olması sebebiyle yıllarca doktorlar tarafından da kullanılmışlardır. Çoğu araştırmacı pleseboların psikolojik bir tepki olduğunu savunmaktadır.

Bu bağlamda plesebo etkisini açıklayan kuramlardan bir tanesi “ özne – beklenti” kuramıdır. İnsanlar bir ilaç aldıklarında ilacın sonucunda olması gerekenleri zaten bildikleri için sonucu farkında olmadan değiştirebilirler ya da sonuç bekledikleri gibi olmasa bile öyle olduğunu söyleyebilirler.

Plesebo etkisiyle ilgili bir diğer açıklama klasik koşullanma olarak bilinir. Yani plesebo etkisini deneyimleyen insanlarda plesebo ilaç aldıklarında belirtilerde hafifleme görülür. İlaç alarak iyileşmeyi öğrenir bu kişiler, ilacın işe yarayıp yaramaması o kadar önemli değildir. Özne beklentisi ve klasik koşullanma birbirine çok fazla benzer özellik gösterir. İki açıklama içinde de hastanın sonuç beklentisi vardır. Ancak iki açıklamadan özne beklentisi kuramı sadece kişinin söylediklerine dayandığı için özneldir. Klasik koşullanma ise plesebo olmanın fiziksel etkileri olmasından dolayı daha güçlü bir teoridir.  

Plesebonun etkilerinin içinde beklentinin artması ve endişenin hafiflemesi yer alır. Hastalarda aldıkları ilaçlar ve tedavi sonucunda iyileşme beklentisi oluşmaktadır. Bununla birlikte tedaviyi uygulayan hekimin hastayı iyileşeceğine dair ikna eden konuşmaları “ Kullanacağınız bu ilaçlar birkaç gün içinde size kendinizi daha iyi hissettirecek ya da aldığınız ilaçlar sayesinde birkaç hafta da iyileşeceksiniz” gibi söyledikleri cümleler hastalıkların psikolojik hatta fizyolojik semptomlarında gerilemelere neden olabilir.  Bu alanda yapılan araştırmalar plesebo tedavisi yapılan hastaların diğer hastalara göre kendilerini daha iyi hissettiğini gösteriyor.

Bir diğer etki de nörokimyasal etkilerdir. Kişiler plesebo uygulandıktan sonra kendilerini daha iyi hissedeceklerine inandıkları için beyin “dopamin”  salgılamaya başlar. Bu konuyla ilgili yapılmış olan çalışmalarda ise özellikle ağrı şikayetlerinin ortadan kalkmasında plesebonun büyük oranda etkili olduğu görülmüştür.

Öğrenmenin de plesebo üzerinde etkisi büyüktür. Öğrenme içerisinde pleseboyu en çok etkileyeni şartlı öğrenmedir. Gelen hastaya bir süre etkili bir tedavi ( yapılması gereken gerçek ilaçlar ile olan tedavi) uyguladıktan sonra bunu hastaya söylemeden ve fark ettirmeden plesebo ile değiştirirseniz plesebo etkisinin arttığını görebilirsiniz. Bir örnek ile açıklayacak olursak eğer şiddetli ağrı çeken bir hastaya her gün aynı saatte ağrı kesici bir iğne yapıldığında bir hafta sonra bu hastaya aynı saatte ilaç yerine şırıngayla su enjekte edilen edersek hasta ağrının kesildiğini söyler.

Plesebonun psikoloji üzerinde de etkisi yadsınamaz. Kişiyi yaşadığı hastalık ile ilgili motive edip iyileşeceğine dair konuşmalar yapmak kişinin modunu yükseltir ve inancını arttırır.